იმ ღამეს ღმერთს არაფერი ვთხოვე.
არც ჯანმრთელობა, არც ბედნიერება, არც იმ ადამიანების დასჯა, რომლებმაც მთელი ცხოვრება ისე გამატარებინეს, თითქოს რაღაც დანაშაული მქონდა ჩადენილი.
უბრალოდ ვთხოვე, არავისთვის მოეყოლა ჩემი სიზმრები.
განსაკუთრებით ლურჯი.
არ ვიცი, რატომ იყო ჩემი სიზმრები ლურჯი. ბავშვობაში მეგონა, რომ ყველა ადამიანს თავისი ფერის სიზმარი ჰქონდა. დედაჩემს ალბათ თეთრი ესიზმრებოდა, რადგან მაშინაც კი, როცა ტიროდა, სახეზე რაღაც უცნაური სინათლე ედგა. მამაჩემს, ალბათ, ნაცრისფერი. არასოდეს უთქვამს, რა ესიზმრებოდა, მაგრამ დილით ყოველთვის ისეთი დაღლილი იღვიძებდა, თითქოს მთელი ღამე მძიმე ქვები ეზიდა.
ჩემი სიზმრები კი ლურჯი იყო.
იმ ცისფრის მსგავსი არა, გაზაფხულზე რომ ცას გადაეკვრება ხოლმე. უფრო მუქი. ღრმა. თითქოს ზღვის ფსკერზე ჩასულიყავი და იქ, სადაც სინათლე აღარ აღწევს, ვიღაცას პატარა ფანჯარა გამოეჭრა.
წლები გავიდა.
ერთ დღეს აღმოვაჩინე, რომ ადამიანებს აღარ ველაპარაკებოდი. ვპასუხობდი, ვესალმებოდი, ზოგჯერ ვიცინოდი კიდეც, მაგრამ აღარაფერს ვუყვებოდი.
საუბარსა და მოყოლას შორის დიდი განსხვავებაა.
საუბრისას სიტყვებს ხარჯავ, მოყოლისას — საკუთარ თავს.
მე კი საკუთარი თავის გასაცემად ბევრი აღარაფერი დამრჩენოდა.

ჩვენს სოფელში ერთი კაცი ცხოვრობდა. ყველა წმინდანს ეძახდა.
ეკლესიაში პირველი მიდიოდა, სანთელს ყველაზე დიდს ანთებდა, ლოცვისას თვალებს ისე ხუჭავდა, თითქოს ღმერთის დანახვა არ სურდა. მეზობლებს ცოდვებს უთვლიდა, ქალებს ჩაცმულობას უწუნებდა, ბავშვებს ხმამაღლა სიცილს უკრძალავდა.
ერთხელ, ზამთარში, მის ჭიშკართან მოხუცი ქალი მივიდა.
ქმარი ახალი გარდაცვლილი ჰყავდა. შეშა არ ჰქონდა, სახლში პურიც გათავებოდა.
კაცმა დიდხანს უსმინა.
მერე უთხრა:
— ღმერთი მოწყალეა. ილოცე და შეგეწევა.
ჭიშკარი დახურა.
ქალი კარგა ხანს იდგა იქ. ალბათ ელოდა, რომ კარი კიდევ გაიღებოდა. მერე ნელა შებრუნდა და წავიდა.

იმ საღამოს კაცმა ეკლესიას დიდი თანხა შესწირა.

მაშინ პირველად გავიფიქრე, რომ ზოგ ადამიანს ღმერთი ძალიან შორს სჭირდება. სადღაც ზეცაში, მიუწვდომელ სიმაღლეზე. რადგან ღმერთი ახლოს რომ ყოფილიყო, შესაძლოა, სწორედ იმ მოხუცი ქალის სახით მისულიყო ჭიშკართან.
და მაშინ მისი დანახვა მოუწევდა.

შემოდგომის მიწურულს ძველ სახლში დავბრუნდი.
სახლს კედლები დაბზარვოდა. ეზოში ბალახი წელამდე ამოსულიყო. ფანჯრის ერთი მინა ჩამტვრეულიყო და ქარი ოთახებში ისე დადიოდა, თითქოს აქაურობა დიდი ხნის წინ მისთვის გადაეცათ.
მაგიდაზე ძველი რვეული ვიპოვე.
ფურცლები გაყვითლებულიყო. ზოგან მელანი წვიმასავით ჩამოღვენთილიყო, ზოგან კი ასოები ისეთი მკაფიო იყო, თითქოს გუშინ დამეწერა.
ერთ გვერდზე ოთხი სტრიქონი ეწერა:
ღმერთო არავის არ მოუყვე ლურჯი სიზმრები,
სულო ერიდე უსულობას, ამინდს ქარიანს.
წმიდაო ხალხო გველები ხართ, ხვრელში მიძვრებით,
მე კი გამხმარი ცერცვი ვარ და კედელს მაყრიან.
დიდხანს ვუყურებდი.
არ მახსოვდა, საიდან მოხვედრილიყო ეს სიტყვები ჩემს რვეულში. იქნებ სადღაც ამომეკითხა, იქნებ ვინმესგან გამეგონა, ან უბრალოდ ერთ უძილო ღამეს ჩამეწერა და მერე დამვიწყებოდა.
ახლა ვიცოდი, რომ კედლები სიტყვებს არ უსმენენ.
მხოლოდ მათზე მირტყმულ სხეულებს იმახსოვრებენ.
რვეული დავხურე.
გარეთ ქარი ამოვარდა.

ბავშვობაში ბებიაჩემი ცერცვს ახმობდა ხოლმე.
დიდ, თეთრ ტილოზე გაშლიდა მარცვლებს და მზეზე ტოვებდა. ზოგჯერ რომელიმე მარცვალი ძირს ჩამოვარდებოდა. მე ავიღებდი და სახლის კედელს მთელი ძალით მივარტყამდი.
მომწონდა ის პატარა, მშრალი ხმა.
ტკაც.
მარცვალი კედელს მოხვდებოდა, უკან გადმოხტებოდა და მტვერში იკარგებოდა.
ერთხელ ბებიამ შემამჩნია.
— რას ერჩი? — მკითხა.
— არაფერს. ვთამაშობ.
მოვიდა, ხელიდან ცერცვი გამომართვა და მითხრა:
— რაც არ უნდა გამხმარი იყოს, მიწაში რომ ჩააგდო, შეიძლება მაინც ამოვიდეს. კედელზე რომ ახეთქებ, რას ელოდები?
მაშინ გამეცინა.
ახლა აღარ მეცინებოდა.
წლების შემდეგ პირველად მივხვდი, რატომ გამახსენდა სწორედ ცერცვი იმ ოთხი სტრიქონის დაწერისას.
ადამიანებიც ასე ვექცევით ერთმანეთს.
ვიღაცას ხელში ავიყვანთ, შევათვალიერებთ, ავწონ-დავწონით და თუ ჩვენთვის გამოუსადეგარი აღმოჩნდა, კედელს მივანარცხებთ.
მერე გაკვირვებულები ვკითხულობთ, რატომ აღარაფერი იზრდება ამ ქვეყანაზე.

იმ ღამეს დიდხანს არ დამძინებია.
ქარი ფანჯრის ჩამტვრეულ მინაში სტვენდა. ხანდახან ისეთი ხმა ისმოდა, თითქოს ვიღაც კართან იდგა და შესვლას ვერ ბედავდა.
საკუთარ თავს ვუსმენდი.
უცნაურია, მაგრამ ასაკის მატებასთან ერთად ადამიანი სულ უფრო ხშირად ესაუბრება იმ კაცს, რომელიც ოდესღაც იყო.
ზოგჯერ საყვედურობს.
ზოგჯერ ამართლებს.
უმეტესად კი კითხვებს უსვამს, რომლებზეც პასუხის გაცემა უკვე გვიანია.
იმ ღამეს ჩემს ახალგაზრდა თავს ვკითხე:
— რატომ გეგონა, რომ ყველა შენ წინააღმდეგ იყო?
არ მიპასუხა.
— რატომ ეძახდი ადამიანებს გველებს?
არც ამაზე მიპასუხა.
მერე თითქოს სიბნელიდან მისი ხმა გავიგონე:
— იმიტომ, რომ მაშინ ჯერ კიდევ მტკიოდა.
გავჩუმდი.
მართალი იყო.
ადამიანი ყოველთვის მაშინ არ ხდება უხეში, როცა ბოროტია. ზოგჯერ უხეშდება იმიტომ, რომ მისი ტკივილი არავინ დაიჯერა.
და ყველაზე საშინელი ის არის, რომ შეიძლება ერთ დღეს შენც იმ ადამიანებს დაემსგავსო, რომლებმაც გატკინეს.
შეიძლება სხვისი სისუსტე შეგეზიზღოს მხოლოდ იმიტომ, რომ საკუთარი სისუსტის გახსენება აღარ გინდა.
შეიძლება საკუთარ თავში პატარა, თბილი ადგილი ამოქოლო, სადაც ადრე თანაგრძნობა ცხოვრობდა.
მერე კი იარო, ილოცო, იცინო, ადამიანებს სიკეთე უქადაგო და ვერ შეამჩნიო, როგორ გამხდარხარ უსულო.
უცებ ჩემი ლექსის მეორე სტრიქონი გამახსენდა.
სულო ერიდე უსულობას, ამინდს ქარიანს.
ალბათ ეს გაფრთხილება სხვებისთვის არ დამიწერია.
საკუთარ თავს ვეუბნებოდი.

გამთენიისას ჩამეძინა.
დამესიზმრა, რომ უზარმაზარ მინდორში ვიდექი.
მიწა შავი იყო. ცა — ისეთი ლურჯი, როგორიც არასოდეს მინახავს ცხადში.
მინდვრის ბოლოში მაღალი კედელი იდგა. იმდენად მაღალი, რომ მის თავზე გადახედვა შეუძლებელი ჩანდა.
კედლის წინ უამრავი ადამიანი შეკრებილიყო.
ყველას ხელში თითო მარცვალი ეჭირა.
რიგრიგობით მიდიოდნენ კედელთან და მარცვლებს ესროდნენ.
ზოგი მთელი ძალით ისროდა, ზოგი გულგრილად, ზოგიც თითქოს ვიღაცის ბრძანებას ასრულებდა.
არც ერთი მარცვალი არ ტყდებოდა.
უბრალოდ უკან ცვიოდა.
მიწაზე უკვე იმდენი ეყარა, რომ ადამიანებს ფეხქვეშ ხრაშუნი გაუდიოდათ.
მივუახლოვდი.
ერთ კაცს ვკითხე:
— რატომ აკეთებთ ამას?
— ასეა საჭირო, — მიპასუხა.
— ვისთვის?
გაკვირვებით შემომხედა.
— არ ვიცი. ყოველთვის ასე ვაკეთებდით.
მეორეს მივუბრუნდი.
— კედლის იქით რა არის?
— არავინ იცის.
— მაშინ რატომ ესვრით?
— იქნებ ერთხელაც დაინგრეს.
კედელს შევხედე.
მასზე არავითარი ბზარი არ ჩანდა.
მხოლოდ მარცვლებისგან დატოვებული წვრილი, უფერული კვალი.
მერე დავინახე, რომ რიგის ბოლოში მეც ვიდექი.
ხელში პატარა, გამხმარი ცერცვი მეჭირა.
დიდხანს ვათვალიერე.
კედლისკენ ნაბიჯი გადავდგი, მაგრამ მოულოდნელად ბებიაჩემის ხმა მომესმა:
— მიწაში ჩააგდე, შვილო.
მივიხედე.
არავინ იყო.
მხოლოდ შავი მიწა, ლურჯი ცა და ქარი.
დავიხარე.
თითებით მიწა გავთხარე და მარცვალი ჩავდე.
ამ დროს ვიღაცამ ზურგიდან დამიძახა:
— სულელო! მაგით კედელს ვერ დაანგრევ!
არ მივბრუნებულვარ.
მიწა ფრთხილად მივაყარე.
და მაშინ პირველად, მთელი იმ სიზმრის განმავლობაში, გავიფიქრე, რომ კედლის დანგრევა სულაც არ მინდოდა.

დილით გამომეღვიძა.
ქარი ჩამდგარიყო.
ოთახში სიჩუმე იდგა. ისეთი სიჩუმე, რომელსაც მხოლოდ ძველი სახლები ინახავენ — კედლებში, იატაკის ნაპრალებში, დიდი ხნის წინ წასული ადამიანების ნაბიჯებს შორის.
მაგიდაზე ჩემი რვეული იდო.
გადავშალე.
ოთხი სტრიქონის ქვეშ ცარიელი ადგილი დარჩენილიყო.
კალამი ავიღე.
დიდხანს ვერაფერი დავწერე.
მერე ფურცლის ბოლოში მხოლოდ ერთი წინადადება მივაწერე:
„ყველაზე ძნელი კედლის გატეხვა კი არ არის, არამედ იმის დაჯერება, რომ მის გვერდით მიწაც არსებობს.“
რვეული დავხურე და ეზოში გავედი.
მზე ჯერ არ ამოსულიყო.
ცის აღმოსავლეთ კიდეზე ოდნავ შესამჩნევი ნათელი იდგა. მიწა ღამის ნამით იყო სველი.
დიდხანს ვიდექი იმ კედელთან, რომელსაც ბავშვობაში გამხმარ ცერცვს ვესროდი.
მერე მის ძირში დავიხარე.
პატარა, მწვანე ღერო ამოსულიყო.
არ ვიცი, რა მცენარე იყო.
შეიძლება სარეველაც.
მაგრამ არ მომიგლეჯია.
იმ დილას ღმერთს ისევ არაფერი ვთხოვე.
მხოლოდ ცას ავხედე და ჩუმად ვუთხარი:
— თუ ვინმე გკითხავს, როგორ ვარ, უთხარი, რომ ჯერ კიდევ ვცოცხლობ.
ცოტა ხანს გავჩერდი.
— ოღონდ ლურჯი სიზმრები არ მოუყვე.
გამეღიმა.
პირველად დიდი ხნის შემდეგ, საკუთარი თავის არ შემრცხვა.
და უცებ მივხვდი, რომ მთელი ცხოვრება არასწორად მეშინოდა.
მე მეგონა, უსულობა მაშინ იწყებოდა, როცა ადამიანი სიყვარულს კარგავდა.
სინამდვილეში კი ის მაშინ იწყება, როცა სხვის ტკივილს უყურებ და აღარაფერი გემართება.
ქარი ისევ ამოვარდა.
მაგრამ ამჯერად ფანჯრები არ ჩამიკეტავს.
ზოგჯერ ქარსაც უნდა მისცე უფლება, სახლში შემოვიდეს.
იქნებ სწორედ მას მოაქვს ის მარცვალი,
რომელიც შენს გამხმარ მიწაში უნდა აღმოცენდეს.