ილია წერდა:" აწმყო, შობილი წარსულისაგან, არის მშობელი მომავალისა", ამიტომაც, მომავლის განჭვრეტის საუკეთესო გზად წარსულის გახსენება და აწმყოს გაანალიზება მესახება. ესაა საშუალება, ვუპასუხოთ კითხვებს:"რანი ვართ? რანი ვიყავით? რანი ვიქნებით?"
          საქართველოს,როგორც სახელმწიფოს,მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის თითქმის ყველა ფურცელი სამაგალითო და საამაყო შეიძლება იყოს ჩვენი ერისათვის: უამრავი სახელოვანი მეფე, სანატრელი ეპოქა თუ ოქროს ხანა, არაერთი მოუგებელი ბრძოლიდან გამარჯვებით გამოსული ქართველი მეომრები, უთვალავი გმირი და მაგალითი და ამ, დღეისათვის პატარა, ქვეყნის საზღვრები-გადაჭიმული "ნიკოფსიიდან დარუბანდამდე, ოვსეთიდან არეგაწადმდე. "
          დღეს, როცა ამ ყველაფერს ვკითხულობთ, დაჯერებაც კი გვიჭირს იმისა, რომ იმ ქვეყანაზეა საუბარი, სადაც ახლა ვცხოვრობთ; ვინაიდან, ადამიანური ბუნების კარნახით, არსებულ რეალობასთან ვავლებთ პარალელს და იქნებ ვერც ვხვდებით, თუ რატომ იქცა მე-12 საუკუნეში რენესანსის ქვეყანა 21-ეში მესამე მსოფლიოს განვითარებად ქვეყნად ჩამორჩენილი ეკონომიკითა და ინერტული საზოგადოებით?!
          1,5 საუკუნის წინ გრ.ორბელიანი ქართველობაზე წერდა:
                                  "ერი პურადი, გულადი,
                                    მებრძოლი შავის ბედისა",
რომლის ანდამატივით მტკიცე გული ვერანაირმა ტრაგედიამ თუ გაჭირვებამ ვერ გატეხა, და დარჩა:
                                    "იგივ მხნე, იგივ მდიდარი,
                                    მოყვარე თავის ქვეყნისა"
ეს მაშინ იყო და დღეს?- არის ვინმე, ვინც იმავეს იტყვის დღევანდელ საქართველოზე?- მესმის, რთულია ილაპარაკო საკუთარ წარუატებლობაზე, დამარცხებასა თუ არაერთ დამცირებაზე, მაგრამ მდგომარეობის გამოსასწორებლად აჯობებს, თვალი გავუსწოროთ რეალობას და "მოყვარეს პირში ვუძრახოთ".
        და როგორია რეალობა?- მტკივნეულია,მაგრამ  ჩვენ გამოგვივლია გზა დიდგორიდან- ცხინვალამდე, აფხაზთა სამეფოდან- აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკამდე (მიუხედავად იმისა,ვაღიარებთ თუ არა!), ხოლო ნიკოფსია-დარუბანდის საზღვრები "წარმატებით" შეგვიკვეცავს ენგურსა და ალაზანს შორის.
ჩვენ გამოვიარეთ 1795 წელიც, 1801ც, 1924, გადავიტანეთ აფხაზეთის ომის ტრაგედია, 9 აპრილი, გავიმეორეთ "ბაზალეთი" და სხვა არაერთი, მაგრამ აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომს მაინც ვერ აღვუდექით წინ.
        და დღეს ვართ საქართველო- უსაინგილოდ, უფერეიდნოდ, უაფხაზეთოდ, უცხინვალოდ. ჩვენ აღარ გვეკუთვნის:
                              "ოშკი და ზარზმა,
                                ბებერი ტაო..."
და არც ქართული ცაა ისე "მაღალი", ქართველი ერი კი ისეთი ამაყი, როგორც ოდესღაც...
        ალბათ ამ ყველაფრის მიზეზი გვაინტერესებს, იქნებ კიდევ დარჩა ჩვენს მიწაზე ჭეშმარიტი ჭირისუფალი, რომელიც იკითხავს-"რამ მოგვიყვანა აქამდე?...". მოგახსენებთ: წელს, ე.წ. აგვისტოს მოვლენების დროს გორის მახლობლად, ერთ-ერთ იმ ქალაქში მომიხდა დარჩენა, რომელსაც ასევე მისწვდა რუსული დათვის ტორი. რამდენიმე კვირის განმავლობაში ქუჩაში ოკუპანტთა ტანკები დასეირნობდნენ და რუსულ დროშებს აფრიალებდნენ. რას აკეთებდა ამ დროს ადგილობრივი მოსახლეობა?- სტუმარმასპინძლობის ტრადიციის სრული დაცვით, დილით ყავას სთავაზობდა დაუპატიჟებელ სტუმრებს, საღამოს ცხვრის ხინკალსა და ჭიქა (ან ბოთლი, ან რამდენიმე ბოთლი) არყით უმასპინძლდებოდა!
ეს იქნებ არც არაფრად მიმეჩნია, ბავშვობიდან რომ არ მესმოდეს: "საქმემან შენმან გამოგაჩინოსო".
ხოლო სიტყვიერი განწობა იქაური მოსახლეობის დიდი ნაწილისა ამგვარი იყო:"თუგინდ ზიმბაბვემ დაგვიპყროს, ოღონდ ცოცხლები გადავრჩეთ"
          საინტერესო აქ ისაა, თუ საიდან მოვიდა ქართველის ცნობიერებაში ამგვარი დამოკიდებულება მამულისადმი?.. ეს ფენომენი ექსტრემალურ სიტუაციაში თვითგადარჩენის ინსტინქტის გამძაფრებასთანაა დაკავშირებული, თუ უბრალოდ, ისტორიისა და გენეზისის ღალატი უნდა დავარქვათ?!
            მე თუ მკითხავთ, ამ ყველაფრის მიზეზი დღევანდელი დამახინჯებული წარმოდგენაა სამშობლოზე. ჩანს, ძველად, ქართველს უკეთ ესმოდა საქართველოს, როგორც მამულის არსი. ვგულისხმობ იმას, რომ ადრე, ჩვენი წინაპარი უკეთ აცნობიერებდა, თუ რამდენად იყო დამოკიდებული პირადად მისი და მთელი მისი ოჯახის კეთილდღეობა ქვეყნის ყოფაზე .
          მტკიცება იმისა, რომ ომში წასული რაინდი მხოლოდ იმიტომ აკლავდა თავს მტერს, რომ გმირობა მისი მოწოდება და დიადი მიზანი იყო, ან სამშობლოს ფანატიკური სიყვარული ამოძრავებდა, აბსურდია. ადამიანი ბუნებით ეგოისტია, ქართველმა კაცმა მოხერხებულად თქვა კიდეც: "ჯერ თავო და თავო, მერე ცოლო და შვილო",ანუ ყველა საკუთარი თავის გადასარჩენად იბრძვის,ასეთია ბუნების კანონი და ეს არცაა დასაძრახი. მაგრამ თავგანწირული ბრძოლა ოჯახისა და საკუთარი თავისათვის უკვე გულისხმობს ერისა და სამშობლოს ერთგულ სამსახურს.ნებისმიერი სახელმწიფოს სტაბილურობა ოჯახის კეთილდღეობაზე დგას.
            დღევანდელ გათითოკაცებულ საზოგადოებაში კი ადამიანი საკუთარი თავის გადასარჩენადაც აღარ იბრძვის, ის ან გაურბის მწვავე რეალობას, ან ინერციით "იქნევს ხმალს". ჩვენ აღარ გვაქვს ამბიცია, რომ "ჩვენი თავი ჩვენადვე გვეყუდნეს", ალბათ აღარც ვფიქრობთ და არ გვაღელებს, რა იქნებოდა დღეს საქართველო, "ზიმბაბველ" თანამედროვეთა დარად მხოლოდ სიცოცხლის სიტკბოებაზე რომ ეფიქრათ 200 უსახელო რაინს დიდგორის ველზე, 9 ძმა ხერხეულიძესა და 7 მაჩაბელს მარაბდის ომში, 300 არაგველს კრწანისის სასაკლაოზე, 10 000 ქართველ მოწამეს მეტეხის ხიდზე და კიდევ არაერთს საქართველოს ისტორიის მანძილზე.
        არ იფიქროთ, რომ გზად- ბედნიერი მომავლისაკენ  "საქმენი საგმირონი" მიმაჩნია; პირიქით, ჰეროიკა შუა საუკუნეების ხიბლი უფროა და მეტიც, დღეს აღარ უნდა დაგვჭირდეს გმირები, თითოოროლა ადამიანი, რომელთა მხრებზეც იდგება საქართველოს ყოფნა-არყოფნის საკითხი. ვფიქრობ, გადარჩენისაკენ გადადგმული პირველი ნაბიჯი იმის გააზრება იქნება, რომ ჩვენი ქვეყანაა არაა არც მხოლოდ -"მთები, შემკული სხივების სირმით" და არც ორ ზღვას შუა მდებარე აწ გადარჩენილი (?) საომარი ლელო... საქართველო მამულია, რომელიც მართლაც რომ არ უნდა გაიცვალოს "სხვა ქვეყნის სამოთხეზედა", მაგრამ არც ჩვენი მიწა უნდა მივყიდოთ სხვებს.
          არავის გაქილიკებას არ მივიჩნევ მართებულად, მაგრამ რეალობის ვარდისფერი სათვალის მიღმა დანახვა  უნებურად გვიჩენს პესიმისტურ ნოტებს ხმაში.
რას აკეთებს,რას მოქმედობს დღეს ქართველი კაცი?-რას და დედაკაცს ემსგავსება თანდათან- წუწუნი, წყევლა-კრულვა და ლანძღვა-გინება თავის მართლების საუკეთესო ხერხად გავიხადეთ ქართველებმა: მხართეძოზე წამოგდებულებმა იოლად მოვირგეთ "შემოდგომის აზნაურთა" როლი და პროფესიული ოსტატობით ვასრულებთ ამ როლს დღემდე. ვსხედვართ ჩამქრალ კერასთან და ვსვამთ კითხვას-"გვეშველება რამე?..."-საინტერესოა,ან ვის ვეკითხებით, ანდა რა უნდა გვეშველოს?-მიწა მივატოვეთ: აღარ ვხნავთ, არ ვთესავთ, ვენახსაც აღარ ვინდობთ და ვჩეხავთ, მიწას ან ვყიდით, ან მეზობლებს ვჩუქნით ძალითა თუ ნებით, ქვეყნიდან უკანმოუხედავად გავრბივართ ოქროს მიწის საპოვნელად და ამის მერე, ერთი ნაწილი საზოგადოებისა იმაზე "სწუხს" და წუწუნებს, რომ ჩინელები ლამის სვანეთის ტყეებს დაეპატრონნენ. და ამ დროს ის არავის აღელვებს , აზებაიჯანელის მიერ ქართულ მიწაზე(!) მოყვანილ მწვანილს რომ მივირთმევთ, სომეხის შეკერილ ფეხსაცმელს ვიცვამთ და თურქული სამოსით ვიწონებთ თავს.
      თუმცა,აქვე ისიც უნდა აღვნიშნო,რომ -მთელი ერი როდი იზიარებს ამგვარ განწყობას. ჩვენს ქვეყანაში არის ნაწილი საზოგადოებისა, რომელიც პროგრესად მიიჩნევს უცხოელთა თვალისასავევად მათგანვე ნასესხები კრედიტის ხარჯზე შეღებილ ფასადს და კრიტიკულად განწყობილ ნაწილს რეტროგრადობაში, ხან კი მოღალატეობაში სდებს ბრალს.
      მე კი, როგორც ამ ქვეყნის რიგით მოქალაქეს, რომლისთვისაც სულერთია, თუ რა სტიგმით "დამაჯილდოვებს" მასა, უბრალოდ მიმაჩნია, რომ სანამ ქართველის ცნობიერებაში გარდატეხა არ მოხდება, სანამ "ცვრიან ბალახზე ფეეხშიშველა გავლის" სურვილი არ დაგვიბრუნდება, ვიდრე არ მივხვდებით, რომ თავისუფლება და დამოუკიდებლობა " ერთი ბატონის მეორეთი შეცვლასთან" არ უნდა გავაიგივოთ,მანამდე ჩვენი ქვეყანა იქნება სახელმწიფო უამრავი მოუგვარებელი კონფლიქტით, არა ოთხი, არამედ ექვსი მეზობელი ქვეყნით აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკების ჩათვლით, მილიონობით ემიგრანტით, ასე "სანატრელი" ზიმბაბვეს ეკონომიკური მაჩვენებლით, დავიწყებული ისტორიით, დაკარგული მემკვიდრეობით და საერთაშორისო ბაზარზე გასაყიდად გატანილი:"პატარ-პატარა ნაჭრებათ, ვისაც რამდენი ჰსურს და როგორც უნდა; ნისიათ, უფასოდ, ნაღდად, დროებით და სამუდამოდ; ბანკის საშუალებითა და ჩვენის დახმარებით"
              " გავიბითურეთ სამშობლო,მართლაც სამოთხის სადარი,
                სხვა საქართველო კი არა, თვით საქართველო სად არის?"
ბარემ გავწიწკნოთ და გავგლიჯოთ უჭირისუფლოდ დარჩენილი მიწა, ოდესღაც რომ საქართველო ერქვა!