ნინო დარბაისელი
ლექსი,რომელიც არ გამომივიდა (მინი ესსე)
კრიტიკა
2008.06.18
------------------------------------------------
 

ლექსი, რომელიც არ გამომივიდა

დამიწერია თუ არა სწრაფად ლექსი?
ჩემი ვირტუალური მეგობრების ამ კითხვაზე გუშინ დაუყოვნებლივ ვუპასუხე, რომ ასეთი შემთხვევები ბავშვობაში მქონია და სახალისო ისტორიაც გავიხსენე. მეგონა, ამით ყველაფერი ვთქვი, მაგრამ მთელი დღე შინაგანად რაღაცამ არ მომასვენა. მომეჩვენა, რომ ბოლომდე გულწრფელი არ ვიყავი.

არადა, ამ რამდენიმე წლის წინ სწორედ ასეთი შემთხვევა მქონდა და ამ შემთხვევამ ბევრჯერ მაწვალა და მანანა. ვიდრე ამბავს მოვყვებოდე, ჯერ ლექსს გავიხსენებ. ლექსს, რომელიც ავადმყოფი შვილივით ყველაზე მეტად მიყვარს. .

Cardia-Carduelis. . .

1.
ვისხედით ასე.
ბინდდებოდა,
ორთავე ვდუმდით
რა უნდა გვეთქვა!.
ერთმანეთი ვერ ვანუგეშეთ,
ორთაზიარი მეგობარი დავკარგეთ გუშინ.
მერე წამოდგა,
”შავი ხავერდი დაგვჭირდება’’-
თქვა და წავიდა
მშრალ კალაპოტში ჩალეული მდინარესავით.

ღა იქნა სარკე,
უხილავი მზის ამრეკლავი?
ჩვენი ბრალია,
არც მოგვიკითხავს კარგა ხანია.
მშვიდი გვეგონა,
პირს ღიმილი არ შორდებოდა.
თუმც ბედისაგან
არასოდეს გაუხარია.
მოუშვა წვერი,
შემოივლო კვამლი ბოლქვებად,
აიღო ბარგი და გაუყვა გზას დადინჯებით,
მაგრამ ასეთ დროს
უმთავრესი ვის აგონდება!
მას გულის კარი დაურჩა ღია
და ღია კარში
შეფრთხიალდა პატარა ჩიტი,
კედლებს მიაწყდა,
ნაწიბურზე ჩამოუჯდა,
აუგალობდა...
ბარგს ხელი უშვა,
გულს წაეტანა,
ხოლო ჩიტმა ცას მიაშურა.

2.
-ამ სიზმრისპირას
რად ჩამომჯდარხარ, მოტირალი?
-აბა, რა გითხრა,
რას მიშველი,
ფრთაჭრელო ჩიტო,
ჩემთან მოდიან
ჩემი უჩრდილო მეგობრები,
როგორ ხარობენ,
მეგებებიან მღიმარები!
მინდა გავექცე,
მაგრამ როგორ გამოვეცალო,
ხმაჩაკმედილი
საკუთარ ჩრდილქვეშ ვემალები.
გაკვირვებულნი დამეძებენ,
მათ არ იციან,
არ იციან, რომ ცოცხლები აღარ არიან!
მითხარი, გულის ჩიტბატონავ,
რა მემართება!
სიკვდილის არა გამეგება,
ამ სიცოცხლისაც –არა ვიცი,
არ მწადის არვის გაგებება,
არცა რა მინდა არავისი,
ჩემკენ რატომღა მოილტვიან,
რად მომდევს მათი ხმიანება?
ნუღარ მომაწვდიან ვისრამიანს,
რა ღამე. . . .
რაღა მევისრამიანება. . .
ვიყუჩოთ, ჩიტო!
გამტყდარა სარკე,
გახუნებულა,
გაცრეცილა შავი ხავერდი.

მკითხველს ვთხოვ, ნ უ დაიზარებს, ვიდრე შემდგომი ტექსტს გაეცნობოდეს, კიდევ ერთხელ, რამდენადაც შეუძლია, გულდასმით წაიკითხოს ლექსი.

არ ვიცი, რა შთაბეჭდილება მოახდინა ამ სტრიქონების წამკითხველზე, მაგრამ ლექსის ტექსტის აკრეფისას მე ცრემლები ისევ ვერ შევიკავე და ვიდრე ანალიზს შევუდგებოდე, ჯერ იმ ფიქრს უნდა დავეხსნა, რომ ქართულ ლიტერატურულ სამყაროში, ჩემი თანატოლებისაგან განსხვავებით, თითქმის ბავშვს მომიწია ფეხის შედგმა. უფრო სწორი იქნება, თუ ვიტყვი, რომ დავიბადე თუ არა, ამ სამყაროს კარებთან მიმაგდო ბედმა ახალშობილი.
ბებიაჩემი, დედის დედა, რომლის მოსახელეც მე ვარ და მოგვიანებით მთარგმნელობით ფსევდონიმადაც ავირჩიე ‘’ნინო ჟორჟოლაძე’’ გეოგრაფიის მასწავლებელი იყო, თან თეატრში მუშაობდა მხატვარ-დეკორატორად, თან კარგად მღეროდა გიტარაზე და რაც მთავარია, ლექსებს წერდა . იცით, როგორ ლექსებს? ერთმანეთს რომ ერითმება :დედავ, ნეტავ, გხედავ, ბედავ, ან კიდევ ნეტა-გაიმეტა…, მოკლედ სამოყვარულო პოეზიის იქით არ წასულა, მაგრამ მთელი ოჯახი პოეზიით და პოეტებით იყო სნეული. სადაც კი პოეტს გაიცნობდნენ, დიდსა თუ მცირეს, აღტაცებულები შინ იწვევდნენ. დიღომში კინოსტუდიასთან ახლოს ვცხოვრობდით . მსახიობებსაც ხომ უყვარდათ და უყვარდათ ჩვენთან სტუმრობა და რომ იტყვიან, აუღებელი სუფრა გვედგა, იყო ერთი გიტარა და ჩქარი ტაში!

საწყალი დედაჩემი ამას ბოლომდე ვერ უძლებდა და დასასვენებლად დაქალებში გარბოდა, ჩემი და-ძმაც ფეხაფეხ მისდევდა ხოლმე, მე კი ვხალისობდი უფროსებში და დაუსრულებლად ვიმეორებდი:”’თქვენ ისეთი კარგი ხართ, თქვენ პოეტი ბრძანდებით”.

ბებია და ბაბუა ადრევე, თითქმის ერთად დამეხოცნენ, მე კი უფროსი მეგობრები დამიტოვეს. მერეც, ჩემი თანატოლი ამხანაგები კი მყავდა, მაგრამ მეგობრებად სულ უფროსები მემატებოდნენ, გული მათკენ მიწევდა. იქნებ ქვეცნობიერად, ეს ჩემი მოხუცების მონატრების ბრალიც იყო. სადღაც ოცდაათი წლის ასაკში კი აღმოვაჩინე, რომ სულ ჭირისუფლად მიწევდა ჯდომა.

ბოლო დიდი ტკივილი ჩუფჩიკას, მხატვარ თენგიზ მირზაშვილის სიკვდილი იყო. მანამდე, ამ რამდენიმე წლის წინ ჩვენ საერთო მეგობარი შურა, იგივე ალექსანდრე გვახარია* (ცნობილი აღმოსავლეთმცოდნე , ’ვისრამიანის’’ მთარგმნელი) დავკარგეთ…. …

მგონი…. როგორც იქნა, მოვაღწიე ლექსამდე , რომელიც შურა გვახარიას ეძღვნება და ჩუფჩიკას თანდასწრებით, სამზარეულოს მაგიდაზე დავწერე სასწრაფოდ, რადგან გაზეთი “ლიტერატურული საქართველო” , სადაც შურას გამოსათხოვარი უნდა დაბეჭდილიყო, პარასკეობით გამოდიოდა, შაბათს კი უკვე გასვენება იყო და რედაქციისათვის მასალები სასწრაფოდ უნდა ჩაგვებარებინა. .

ლექსის დასაწყისში ‘’კალაპოტში ჩალეული მდინარე” სწორედ ჩუფჩიკაა. ვინც მას პირადად იცნობდა, ეხსომება, როგორი სიარული იცოდა, დარდისაგან კი სულ დაიწრიტებოდა ხოლმე, თითქოს მხრებიც გაუქრაო. საპანაშვიდე,გახუნებული შავი ხავერდიც, რომელიც მან იშოვნა, ერთად გავაკარით კედლებზე.

მაგრამ მართალი გამოდგა ცნობილი პარადოქსული სიტყვები, რომ ’კარგი გრძნობებით კარგ პოეზიას ვერ შექმნი. ”ლექსს დაწერისთანავე მთელი ჩემი ტექნიკური არსენალი დავახვიე, რა ხალხური ნატირლების ინტონაციები, რა ალუზიები,შიგ შურა გვახარიას სახელი და გვარიც კი \"\\'ჩავაანაგრამე \\'\\'... მერეც, სამჯერ გამოვაქვეყნე და სამჯერვე –გადამუშავებული ვერსია, ვეღარაფერი ეშველა. ის სიმბოლოები ,შინაარსი, ამბავი, რომელიც გასაგები და ახლობელი იყო ჩემთვისა და ჩუფჩიკასათვის, სრულყოფილ მხატვრულ ნარატივად ვერა და ვერ გადავაქციე.

შურასთან ბოლო შეხვედრებისას ბევრს ვსაუბრობდით იმაზე, რომ ღმერთის ხილვა რიგითი მოკვდავის თვალს არ ძალუძს, და მისი ხილული სახე მზეა გურამიშვილთან, რომ არსებობს რაღაც მისტიური სარკე, მედიუმი, რომელზეც აირეკლება ღვთაებრივი ნათელი,რომ ანტიკური წარმოდგენით, ღმერთები ადამიანებისგან იმით განსხვავდებიან,რომ ჩრდილი არა აქვთ…მკითხველისათვის კი კვლავ გაუგებარი რჩება, რა სარკე, რა უხილავი მზის ამრეკლავი, ღა უჩრდილობა.... რა უნდა წარმოისახოს!

ის ხომ არც შურას იცნობდა პირადად, საიდან უნდა იცოდეს, რომ ‘’ვისრამიანი’’ ბრწყინვალედ თარგმნა. ან მას ხომ არ უხილავს, როგორი ცვლილებები დაეტყო შურას ცხოვრების ბოლო პერიოდში, როგორ გაგვიტაცა მე და ჩუფჩიკა რაღაც ახალ პროექტზე მუშაობამ და თითქმის მივივიწყეთ მომაკვდავი მეგობარი,ბოლო შეხვედრისას როგორ ეზიდებოდა რაღაც მძიმე ჩანთას,ალბათ წიგნებით სავსეს,რომელსაც მერე ლექსში ცხოვრებისეული ტვირთის სიმბოლური მნიშვნელობა მივანიჭე,და რომელიც მაშინ არაფრით არ დაგვანება,რომ წაღებაში მივხმარებოდით. მოკლედ, ლექსი არაკომუნიკაბელური გამოვიდა. მკითხველს არ \"\\'ეხსნება\"\\'.

ფინალში ოსტატობის მაღალი პილოტაჟის ორი ნიმუშია, რომელზეც შურა, ცოცხალი რომ ყოფილიყო, დარწმუნებული ვარ, ჩვეულებისამებრ , აღფრთოვანდებოდა, უცხო მკითხველისათვის კი, აბა რა ბედენაა, რომ სტრიქონები ორმაგ დეკოდირებას ექვემდებარება:

არარა მინდა არავისი, -

ვისრამიანის პერსონაჟთა სახელებს მალავს საბურველქვეშ და შეიძლება ისინი “’აღმოაჩინო’’, თუ სიტყვებს შორის ინტერვალებს გადაანაცვლებ:

არა რამინ და არა ვისი

რომ ასევე, სტრიქონები:

რა ღამე. . ……

რაღა მევისრამიანება….
რომელიც მინიშნებასაც კი შეიცავს რიტმული დარღვევის სახით, რათა მკითხველი შეაჩეროს, აქ რაღაც უნდა იმალებოდესო, ასევე ორმხრივად იკითხება. და მეორე წაკითხვა:

რაღა მე, ვის რა მიანება.

ეს ჩემი თავისმართლებაა, რომ მთლად ჩემი ბრალიც არ იყო ბოლოდროინდელი უყურადღებობა შურასადმი, რამდენჯერმე შევეხმიანე, მაგრამ ვიგრძენი, თავადაც თითქოს მირიდებდა.

სათაურის ‘’ Cardia-Carduelis. . . ’’ სიმბოლიკასა და ჩიტბატონას პოეტური კონცეპტის მრავალპალანიანობის, ტექსტში განფენილობის შესახებ, ხომ როგორც მკვლევარს, შემიძლია ცალკე ვრცელი მსჯელობა ავაგო, მაგრამ მთავარი ინსტანცია, მკითხველი, რომელიც ტექსტის პირისპირ მარტო რჩება, ამ შემთხვევაში “ჩემიანად”’, მაინც ვერ იქცევა და იქნებ პირიქით, თუ ამ ლექსით დაიწყო, სხვა ლექსების გაცნობის წადილიც კი გაუქრეს.

მე კი ახლა თუმცა უკვე ვიცი, რა უნდა დავთმო, ამ ტექსტიდან, რომ მკითხველი შევინარჩუნო, ეს ’რა’’ ჩემი გარდაცვლილი, აწ უკვე ორი მეგობრის სახეა, და მეპატიოს, თუ მათ ვერასოდეს შეველევი.