რადიარდ კიპლინგი
მუჰამედ დინის ამბავი
,,ვინ არის ბედნიერი?
ის, ვისაც შინ შვილები ეგულება,
-პატარა, მტვერში ამოგანგლული ბავშვები,
რომლებიც დახტიან, ეცემიან და ტირიან.”
მუნიჩანდრა

ბუხრის თაროზე ძველი გაცრეცილი დასვრილ-დასერილი და ღრმულებიანი ბურთი იდო იმ ჩიბუხებს შორის, რომლებსაც მსახური იმამ დინი წმენდდა ჩემთვის.
- სჭირდება ცითშობილს ეს ბურთი? –მოკრძალებით მკითხა მან ერთ დღეს.
ცითშობილს ბურთი ნამდვილად არ სჭირდებოდა, მაგრამ ვერ გავიგე, თავად მას რად უნდოდა ეს უსარგებლო ნივთი.
- თქვენო აღმატებულებავ, ჩემს პატარა ვაჟს დაუნახავს სათამაშო და მთხოვა, თუ შევძლებდი, მისთვის მიმეტანა, ჩემთვის ნამდვილად არ მინდა.
ზრადაც არ მომსვლია, რომ პოლოს ბურთით თამაშს მოხუცი მსახური დაიწყებდა, ბურთი ავიღე და გავუწოდე.
იმამ დინმა გაცვეთილი ნივთი ვერანდაზე გაიტანა, რასაც ფეხების მხიარული ტყაპატყუპი და აღტაცებული შეძახილების კორიანტელი მოჰყვა. მალე მიწაზე ბურთის დაგდების ხმაც მომესმა, პატარა უკვე თამაშობდა, უცნაური ერთი რამ იყო, საიდან მოახერხა პოლოს ბურთის დანახვა.
მეორე დღეს სამსახურიდან ჩვეულებრივზე ნახვარი საათით ადრე რომ ვბრუნდებოდი, სასადილოს ოთახში შევნიშნე პატარა ბიჭუნა სასაცილოდ შეუფერებელი, დიდი მაისურით, რომელიც ფუმფულა მუცელს უფარავდა და დაბლა ეშვებოდა.
ოთახში მდუმარედ შევაბიჯე და წყნარად გავადევნე თვალი უჩვეულო სურათს, ჩემს წინაშე სწორედ ის იყო, ხითმათგარის* მცირეწლოვანი ვაჟი.
ბავშვს ოთახში არაფერი ესაქმებოდა, მაგრამ არ გვუბრაზდი, ისე ღრმად ჩაფლულიყო საოცარ აღმოჩენებში, ვერც კი დამინახა... ცოტა ხანში კიდევ უფრო მივუახლოვდი... აი, ახლა კი შემნიშნა, შეშინებული ჩაჯდა იატაკზე, თვალები გადმოკარკლა და ატირდა... ვიცოდი, ამ ტირილს იმამ დინის რისხვა მოჰყვებოდა და თავი დავიძვრინე, ოთახი სასწრაფოდ დავტოვე, არც შევმცდარვარ, მსახურთა კუთხიდან მამის ღრიალი ისე სწრაფად შემომესმა, რომ ვერც კი მოვასწარი, მებრძანებინა, ბიჭუნა არ დაესაჯა. ათიოდ წამში იმამ დინი სასადილო ოთახში გაჩნდა, რასაც სასოწარკვეთილი ქვითინის ხმა მოჰყვა, ბავშვი ისე შემეცოდა, რომ ოთახში დავბრუნდი და მოვასწარი დამენახა, როგორ იყენებდა ხითმათგარის პატარა ცოდვილი თავის უზარმაზარ მაისურს ცხვირსახოცად.
- ეს ბიჭი ბუდმაშია*, დიდი ბუდმაში! ასე თუ მოიქცევა, ნამდვილად ჯეილ-ხანაში* მოხვდება. – მსაჯულის ტონით მითხრა მსახურმა. მამის სიტყვებს პატარას განახლებული ტირილი მოჰყვა, როსთვისაც იმამ დინმა მომიბოდიშა.
- უთხარი ბავშვს, თაჰიბი არ ბრაზობსთქო და ოთახიდან გაიყვანე, - მივმართე წყნარად იმამ დინს.
იმამ დინმა დამნაშავეს საზეიმოდ აუწყა, რომ მივუტევე, პატარას ამასობაში მაისური კისერზე შემოეხვია, მამამ ჩემი სიტყვები რომ გადასცა, ტირილის ნაცვლად ჩუმი ქვითინი ამოუშვა, მალე მამა-შვილი კარისკენ გაემართა.
- მას მუჰამედ დინი ჰქვია, - გასვლისას ისეთი ტონით მაუწყა იმამ დინმა, თითქოს ეს სახელიც დანაშაულის ნაწილს წარმოადგენდა, - ის მუჰამედ დინია და ბუდმაშია! - ბავშმა კი ჩათვალა, საფრთხემ ჩაიარაო, შემობრუნდა და წარბშეკვრით ბრძანა:
- მე მუჰამედ დინი მქვია, თაჰიბ, მაგრამ სულაც არა ვარ ბუდმაში, მე კაცი ვარ!
ამ დღიდან დაიწყო ჩემი და მუჰამედ დინის ნაცნობობა, ის ჩემს ოთახში აღარ შემოდიოდა, სამაგიეროდ ყოველდღე მხვდებოდა მოედანზე და თავისებურად მესალმებოდა, - ,,თალამ, თაჰიბ!” მეც ხალისით ვპასუხობდი: .. - სალამი, მუჰამედ დინ!”
მუჰამედ დინს მეგობრები არ ჰყავდა, ყოველთვის მარტო დაეხეტებოდა ხოლმე თავის უცნაურ სამფლობელოში, ერთ დღეს მიწაზე მისი ხელით შექმნილი უჩვეულო ნაგებობაც აღმოვაჩინე.
მეთულუხჩემ შენიშნა, ამ არქიტექტურულ ,,შედევრს” რომ ვათვალიერებდი და მთხოვა, არ გაანადგუროთ, ბაღს სულაც არ დაამახინჯებსო.
ბიჭს წითელი აგურითა და დამტვრეული ფაიფურის სასაპნით კვადრატი შეექმნა, რომლის შიგნითაც წრიულად ჩაერგო ექვსი გამხმარი გულყვითელა ყვავილი, წრის შუაგულში კი ზემოთხსენებული პოლოს ბურთი იწონებდა თავს, სანახევროდ მიწაში ჩაფლული.
ღმერთმანი, გულშიც არ გამივლია შევხებოდი ბავშვის ნაწვალებს, მაგრამ ღამით ბაღში რომ ვსეირნობდი, ვეღარ დავინახე და ჩემდა უნებურად გადავთელე. მალე დანანებით შევნიშნე, რომ ჩემი ნაბიჯებით ისე გამენადგურებინა გულყვითელები და გატეხილი სასაპნის ფრაგმენტები, ვერარც აღადგენდა ბიჭუნა, შინ გულდაწყვეტილი გამოვბრუნდი და მეორე დღესვე მოვინახულე მუჰამედ დინი, ჩემი პატარა მეგობარი.
ის მიწაზე ჩამომჯდარიყო და ჩუმად დასტიროდა ნანგრევებს, ვიღაცას კიდევ უფრო დაეწყვიტა ბავშვისთვის გული, ეთქვა, თითქოს ძალით გავუნადგურე ნაგებობა და ლანძღვა-გინებით მიმოვუფანტე მთელი ნაგავი.
მიუხედავად ამისა, მუჰამედ დინს არ დავიწყებია, სალამი მოეცა, ცრემლიანი თვალებით ამომხედა და მითხრა ჩვეული ,,თალამ, თაჰიბ!”
იმ დღესვე ვთხოვე იმამ დინს, შვილისთვის აეხსნა, რომ მასზე სრულებითაც არ ვბრაზობდი, პირიქით, ნებას ვაძლევდი, ბაღში ისე მოქცეულიყო, როგორც მოისურვებდა.
რამდენიმე თვეში ფუმფულა ციცქნა ახირებულის მოკრძალებული ორბიტის შიგნით, ბუჩქებსა და მტვერში, ახალი უცნაური ქმნილებები, ჯადოსნური ნაგებობები მომრავლდა, მათ ასაგებად ბავშვი რას აღარ იყენებდა: გამხმარ ყვავილებს, წყლისგან გაპრიალებულ კენჭებს, ჭურჭლის ნამსხვრევებს და ბუმბულებსაც კი რომელთაც, შესაძლოა, ეს პატარა ონავარი ჩემს ქათმებს აგლეჯდა, ის კვლავ მარტო აგრძელებდა მუშაობას და ხანდახან ღიღინებდა კიდეც.
ერთ დღეს ახალი ნივთი შევნიშნე მოს ბოლო ნაგებობასთან, ეს იყო მხიარული ფერებით მოხატული ზღვის ნიჟარა, ვფიქრობ, მუჰამედ დინი ამჯერად გრანდიოზული სასახლის აგებას აპირებდა...
ჩემი ვარაუდი მალე დადასტურდა, ერთ საღამოს მუჰამედ დინი მთელი საათი საქმიანობდა ბაღში და თან საზეიმო მელოდიას ღიღინებდა, მიწაზე სასახლის კონტურები დაეხაზა, ნაგებობა მართლაც საოცარი უნდა გამოსულიყო, სავარაუდოდ ორი იარდი სიგრძისა და ერთი იარდი სიგანის... სამწუხაროდ, სასახლეს დასრულება არ ეწერა...
მეორე დილით მუჰამედ დინი ვეღარ შევნიშნე ეტლის კოფოზე, საყვარელ ადგილას, აღარც ,,თალამ, თაჰიბით” შემგებებია, შინ რომ ვბრუნდებოდი, ისე ვიყავი შეჩვეული ამ მისალმებას, შევშფოთდი, გამიკვირდა, სად გაუჩინარდა და სანამ მიზეზს გავიგებდი, იმამ დინი თავად მოვიდა ჩემთან, შემატყობინა, პატარას ციებ-ცხელება აქვს, ქინაქინა სჭირდებაო.
შეძრწუნებულ მამას სასწრაფოდ გავუგზავნე წამალი და ჩემი ნაცნობი ინგლისელი ექიმიც დავიყოლიე, ენახა პატარა პაციენტი.
- ამ მოდგმას სრულიად არ გააჩნია ამტანობა, - წარბშეკვრით მითხრა ექიმმა, როცა იმამ დინის სახლიდან გამოვიდა.
მიუხედავად ჩემი მცდელობისა, კვირის თავზე ბავშვი გარდაიცვალა, ერთ დღეს გზაზე იმამ დინი დავინახე, იგი სასაფლაოზე მიდიოდა, გვერდით კი მეგობარი მიჰყვებოდა, რომელსაც ფრთხილად მიჰქონდა ხელით ის, რაც მუჰამედ დინისგან დარჩენილიყო, თეთრ სუდარაში გახვეული...
ინგლისურიდან თარგმნა ნათია ჩუბინიძემ
შენიშვნები:
ხითმათგარი - მამაკაცი მსახური (ჰინდუს ენაზე)
ბუდმაში - დამნაშავე, ხულიგანი, ცელქი (ჰინდუს ენაზე)
ჯეილ-ხანა - ციხე, საპყრობილე (დამახინჯებული ინლისურით)


--------------------

The Story Of Muhammad Din
Who is the happy man? He that sees in his own house, at home, little children crowned with dust, leaping and falling and crying.--

_Munichandra_, translated by Professor Peterson.

The polo-ball was an old one, scarred, chipped, and dinted. It stood on the mantelpiece among the pipe-stems which Imam Din, _khitmatgar_, was cleaning for me.

'Does the Heaven-born want this ball?' said Imam Din deferentially.

The Heaven-born set no particular store by it; but of what use was a polo-ball to a _khitmatgar_?

'By Your Honour's favour, I have a little son. He has seen this ball, and desires it to play with, I do not want it for myself.'

No one would for an instant accuse portly old Imam Din of wanting to play with polo-balls. He carried out the battered thing into the verandah; and there followed a hurricane of joyful squeaks, a patter of small feet, and the _thud-thud-thud_ of the ball rolling along the ground. Evidently the little son had been waiting outside the door to secure his treasure. But how had he managed to see that polo-ball?

Next day, coming back from office half an hour earlier than usual, I was aware of a small figure in the dining-room--a tiny, plump figure in a ridiculously inadequate shirt which came, perhaps, halfway down the tubby stomach. It wandered round the room, thumb in mouth, crooning to itself as it took stock of the pictures. Undoubtedly this was the 'little son.'

He had no business in my room, of course; but was so deeply absorbed in his discoveries that he never noticed me in the doorway. I stepped into the room and startled him nearly into a fit. He sat down on the ground with a gasp. His eyes opened, and his mouth followed suit. I knew what was coming, and fled, followed by a long, dry howl which reached the servants' quarters far more quickly than any command of mine had ever done. In ten seconds Imam Din was in the dining-room. Then despairing sobs arose, and I returned to find Imam Din admonishing the small sinner who was using most of his shirt as a handkerchief.

'This boy,' said Imam Din judicially, 'is a _budmash_--a big _budmash_. He will, without doubt, go to the _jail-khana_, for his behaviour.' Renewed yells from the penitent, and an elaborate apology to myself from Imam Din.

Tell the baby,' said I, 'that the _Sahib_ is not angry, and take him away.' Imam Din conveyed my forgiveness to the offender, who had now gathered all his shirt round his neck, stringwise, and the yell subsided into a sob. The two set off for the door. 'His name,' said Imam Din, as though the name were part of the crime, 'is Muhammad Din, and he is a _budmash_.' Freed from present danger, Muhammad Din turned round in his father's arms, and said gravely, 'It is true that my name is Muhammad Din, _Tahib_, but I am not a _budmash_. I am a _man_!'
From that day dated my acquaintance with Muhammad Din. Never again did he come into my dining-room, but on the neutral ground of the garden we greeted each other with much state, though our conversation was confined to '_Talaam, Tahib_' from his side, and '_Salaam, Muhammad Din_' from mine. Daily on my return from office, the little white shirt and the fat little body used to rise from the shade of the creeper-covered trellis where they had been hid; and daily I checked my horse here, that my salutation might not be slurred over or given unseemly.

Muhammad Din never had any companions. He used to trot about the compound, in and out of the castor-oil bushes, on mysterious errands of his own. One day I stumbled upon some of his handiwork far down the grounds. He had half buried the polo-ball in dust, and stuck six shrivelled old marigold flowers in a circle round it. Outside that circle again was a rude square, traced out in bits of red brick alternating with fragments of broken china; the whole bounded by a little bank of dust. The water-man from the well-curb put in a plea for the small architect, saying that it was only the play of a baby and did not much disfigure my garden.

Heaven knows that I had no intention of touching the child's work then or later; but, that evening, a stroll through the garden brought me unawares full on it; so that I trampled, before I knew, marigold-heads, dust-bank, and fragments of broken soap dish into confusion past all hope of mending. Next morning, I came upon Muhammad Din crying softly to himself over the ruin I had wrought. Some one had cruelly told him that the _Sahib_ was very angry with him for spoiling the garden, and had scattered his rubbish, using bad language the while. Muhammad Din laboured for an hour at effacing every trace of the dust bank and pottery fragments, and it was with a tearful and apologetic face that he said, '_Talaam, Tahib_,' when I came home from office. A hasty inquiry resulted in Imam Din informing Muhammad Din that, by my singular favour, he was permitted to disport himself as he pleased. Whereat the child took heart and fell to tracing the ground-plan of an edifice which was to eclipse the marigold-polo-ball creation.

For some months the chubby little eccentricity revolved in his humble orbit among the castor-oil bushes and in the dust; always fashioning magnificent palaces from stale flowers thrown away by the bearer, smooth water-worn pebbles, bits of broken glass, and feathers pulled, I fancy, from my fowls--always alone, and always crooning to himself.

A gaily-spotted sea-shell was dropped one day close to the last of his little buildings; and I looked that Muhammad Din should build something more than ordinarily splendid on the strength of it. Nor was I disappointed He meditated for the better part of an hour, and his crooning rose to a jubilant song. Then he began tracing in the dust. It would certainly be a wondrous palace, this one, for it was two yards long and a yard broad in ground-plan. But the palace was never completed.
Next day there was no Muhammad Din at the head of the carriage-drive, and no '_Talaam, Tahib_' to welcome my return. I had grown accustomed to the greeting, and its omission troubled me. Next day Imam Din told me that the child was suffering slightly from fever and needed quinine. He got the medicine, and an English Doctor.

'They have no stamina, these brats,' said the Doctor, as he left Imam Din's quarters.

A week later, though I would have given much to have avoided it, I met on the road to the Mussulman burying-ground Imam Din, accompanied by one other friend, carrying in his arms, wrapped in a white cloth, all that was left of little Muhammad Din.