მოსწავლეობისას და სტუდენტობისასაც ვკითხულობდი და ვუყურებდი გოდერძი ჩოხელის კოლორიტულსამყაროიან პროზასა და ფილმებს და ერთი სული მქონდა, როგორმე გამეცნო მათი საოცრად ნიჭიერი ავტორი.
რომანმა 'მგელმა" და ფილმმა "ადამიანთა სევდამ"  ხომ სულ გადამიყვანა ჭკუიდან, შემითრია, შემისრუტა, შემიხვია თავის ბურუსიანსა და იდუმალ გარსში.

                                            *      *        *

გასული საუკუნის 90-იანი წლები იყო, ერთხელაც, "შატილობაზე" წავედით უნივერსიტეტის სტუდენტები.

საათენგენობოდ, რელიგიური დღესასწაულების შენაცვლების მიზნით, დიდ და პომპეზურ სახალხო ზეიმს აწყობდნენ ხოლმე კომუნისტები ამ "შატილობისას". მთელი საქართველოს მასშტაბით მიიწვევდნენ სტუმრებს. ავიდოდნენ, დასცემდნენ კარვების ტყეს, გამართავდნენ კონცერტს, დაანთებდნენ კოცონს, წარმოთქვამდნენ ბრტყელ-ბრტყელ სიტყვებს მათსავე მიერ ხალხისაგან გამოცლილ ხევსურეთში, იღრევებდნენ, მოფენდნენ არღუნის წყალ-ჭალას ქალაქური ნაგვით და დაეშვებოდნენ მეორე დღეს ისევ დედაქალაქისაკენ.

"შატილობის" მეორე დილაა. მე, სევარიონ ნადირაძეს და პავლე ასპანიძეს, პახმელიაზე მყოფებს, რომელიღაც კარავში გვეღვიძება. ჩვენი მეოთხე მეგობარი, ბერდია (ტრისტან) არაბული არ ჩანს არსად. გამოვდივართ კარვიდან და ნისლახვეული შატილის საკვირველებას შევცქერით. უცებ ქვემოდან, მეზობელი კარვიდან, ბერდია მეძახის. თავადაც პახმელიაზეა. ისიც "საკბილოს" ეძებს.

მივედი. მივესალმე.

- წამოდი, გოდერძისთან წავიდეთ, აქვე, ქვედა კარავშია სადღაც, მივაგნებ, არაყი ექნება, - მეუბნება და ჩემს დაუყონებლივ თანხმობასაც იღებს.

გზაზე გადავდივართ და ქვევითკენ მივუყვებით. ვლაზღანდარობთ. ისეთი საამური დილაა, რომ მკვდარს გააცოცხლებს. ცისკენ აწვდილი კლდეები პრეისტორიულ უხუცესებს გვანან, თითქოს რაღაც ძველი და იდუმალი ისტორიების მოყოლას რომ ლამობენ ყოველი გამვლელისთვის. ცა ისეთი ლურჯი და გამჭვირვალეა, რომ იფიქრებ თავად ღმერთს მოუპირქვავებია თავისი მზერა დედამიწისკენო. შესამჩნევი სიგრილე სახეს სასიამოვნოდაც კი ელამუნება.

ბევრი არ გაგვივლია. ვხედავ, გზაზე ვიღაც საშუალო ტანისა და სიმაღლის, "ბუშლატიანი", მოშილიფებულ-მოტვრიანებულშარვლიანი კაცი მოდის არეული ნაბიჯით. ეტყობა პახმელიაზეა, ან სულაც უკვე 'შებრუნებული" - მოუსწრია საპახმელიოს მიღება.  სახე უცინის კეთილი ღიმილით, მზერაში თითქოს მზე უდგას.

- აი, გოდერძიც, - ამბობს ბერდია და ერთმანეთს ესალმებიან. გვაცნობს მე და გოდერძის ერთმანეთს.

გაკვირვებული, გასახტავებული ვრჩები: მაშინ მწერლები ერთობ გაზულუქებულები იყვნენ, ლამის ლოგინებშიც კი შარვალ-კოსტუმიან-ჰალსტუხიანები იძინებდნენ. ჩვეულებრივ მოკვდავთათვის თავის გაყადრებაზე ხომ საუბარიც არ შეიძლებოდა. ამპარტავნებისა და ცუდმედიდურობის ბაცილა ერთნაირად ედებოდა დიდსაც და პატარასაც. ის კი, გოდერძი ჩოხელი, ეს პოპულარული კაცი, ისე სადად, მარტივად და უბრალოდ გამოიყურებოდა, რომ უნებურად სიყვარულითა და აღფრთოვანებით განგაწყობდა მისი პიროვნების მიმართ.


სუფრასთანაც მან ჩემზე უდიდესი შთაბეჭდილება დატოვა თავისი ინტელექტითა და ნაკლები ხმაურით, იუმორით, გულის სითბოთი, რომელიც თითქოს სხეულში ვერ ეტეოდა და, მზის სხივებივით, ადამიანებისაკენ გამოიფრქვეოდა.

შატილიდან დედაქალაქში ჩამოსულმა იქაური შთაბეჭდილებები ლექსად დავწერე. ლექსი, რა თქმა უნდა, გოდერძი ჩოხელს ეძღვნებოდა:


          შატილობა

                  გოდერძი ჩოხელს

ცაზე სინაზე გაწვა ბალღური,
არსად ღრუბლების შავი მანდილი,
სევდიან ლექსებს მღერის არღუნი,
ცრემლიან თვალებს იწმენდს შატილი!..

ამოდის მთვარე - ვარსკვლავთ წაწალი,
ჩამოურიგებს მთებს ვერცხლის ჩოხებს,
ჩვენთან მოიყვანს ძმობის ბაწარი,
მგლებში ჩავარდნილ გოდერძი ჩოხელს!..

და დამთვარდება იქ შატილობა,
სად დაიწყება ბილწთა დღეობა,
რომ არ გამრთელდეს ისევ ჭრილობა
და კვლავ არ იგრძნოს გულმა ტყვეობა!..


                                        *      *      *

უკვე დამთავრებული მაქვს უნივერსიტეტი, ინსტიტუტში ვმუშაობ, დაცოლ-შვილებული ვარ და ვარკეთილში ვცხოვრობ.

ტრისტან მახაურმა ვაჟაობაზე დამპატიჟა ჩარგალში - რას არ წავიდოდი!

ვაჟაობამ, თუმცა ცოტა უღიმღამოდ, მაგრამ მაინც ჩვეულ რიტმში ჩაიარა. ბანკეტი სტუმრებისთვის მაღაროსკარში, მწერლისა და მკვლევარის, კარგი და აქტიური ფშაველი კაცის ირაკლი გოგოლაურის სახლში გაიშალა.

გოდერძიც იქაა. ასეთი მოკრძალებული ადამიანი ალბათ, ცოტა თუა იმ კრებულში, ლამის ბოლო მივიდა სუფრასთან. ახლო-ახლო ვსხედვართ, სვამს და ხალისობს, ყვება საინტერესო, კურიოზულ ამბებს თავისი სარეჟისორო მოღვაწეობიდან და გულიანად გვაცინებს. არეულობის დროა, სამხედრო-კრიმინალური გადატრიალების შემდგომი პერიოდი და სევდა მაინც გამოერევა ხომე მის ნალაპარაკევში, ვატყობ, უკმაყოფილოა არსებული რეალობით, თუმცა რადიკალურად არ გამოხატავს სათქმელს - სევდით ებრძვის სამშვინველში ჩაგუბებულ უკმაყოფილოებას...

დედაქალაქისაკენ მომავლები ავტობუსის უკანა სავარძელზე ვსხედვართ და ჩემს მიერ მასპინძლის სახლიდან წამოღებული ღვინის სმას ვაგრძელებთ.

თბილისში გვიან ჩამოვდივართ. მე მას ჩემთან, სახლში ვეპატიჟები. მეთანხმება. შინ მისულებს ბევრი აღარ დაგვილევია, ისედაც უკვე საკმაოდ მთვრალები ვართ. ვიძინებთ.

მეორე დილით მაცივრიდან ღვინო გამომაქვს და პახმელიაზე გამოვდივართ. საოცრად კმაყოფილია ჩემს ოჯახში სტუმრობით, ენაწყლიანობს. ეფერება ბავშვებს.

ბოლოს მეტროსკენ ვაცილებ. სანამ მეტროსთან მივალთ, "ხრუშჩოვკები" უნდა გავიაროთ, რომლებშიც იმ პერიოდში რატომღაც უდიდესი უმრავლესობა სომხები ცხოვრობდნენ. სიარულში სწორედ ამის შესახებ ველაპარაკები . უცებ ერთი კორპუსის სადარბაზოდან პატარა ჯიშის ძაღლი გამოხტება და ისეთი გაკაპასებით უყეფს გოდერძის, რომ ლამის ზედ შეახტეს:

- უყურე ამას, - ამბობს ის ღიმილით, - სომხის ძაღლიც კი მერეკება თბილისიდან!..

ორივეს გულიანად გვეცინება.

ჩავდივართ მეტროში. გოდერძი მთელ მუჭა ჟეტონებს ყიდულობს, ერთ ცალს თავისთვის იტოვებს, დანარჩენს კი მე მაჩეჩებს, ჯიბეში მიყრის და ჩემს უარსა და გაოცებას არაფრად აგდებს:

- გქონდეს, ერთ კვირას მაინც გეყოფა სასიარულოდ...


                                              *      *      *

დიღმის მასივში, საავადმყოფოებისაკენ,  მივდივართ მე და სევარიონ ნადირაძე რაღაც საქმეზე მანქანით. გავიხედე და ვხედავ გზაზე ვიღაცას კრემისფერი 08 გაუჩერებია, კაპოტი აუხდია და რაღაცას ჩალიჩობს. დავაკვირდი - გოდერძი ჩოხელია.
ჩვენ მაშინვე გვერდზე მივუყენეთ ჩვენი მანქანა, გადმოვედით, მივესალეთ ერთმანეთს, ვკითხეთ, რა პრობლემა ქონდა.

გაუხარდა ჩვენი დანახვა, გაიცინა და ცოტა არ იყოს გაბრაზებულმა თქვა:

- არ ვიცი რა ჭირს ამ უპატრონოს, აღარ იქოქება. ეგრეა, ბალღს მიყავს ხოლმე, გააფუჭებს რაღაცას, მოვა, გააჩერებს და მერე სადმე შუა გზაში გამომიხტება თავის დროზე გამოუსწორებელი ზადი. არადა, მე ამისა არაფერი ვიცი, ისე, ყოველი შემთხვევისთვის, ავხადე ეს კაპოტიც...

სამივეს გვეღიმება.

ჩვენ თავადაც დიდი ვერაფერი მცოდნეები ვიყავით ავტომობილის, თუმცა მაინც შევნიშნე, რომ იქნებ "ბენზონასოსის" ბრალია მეთქი!

რაკი მისი შეკეთება არ შეგვეძლო, ყველაზე იოლი გამოსავალი მოვძებნეთ. გოდერძი მნქანაში ჩავსვით, ჩვენ კი მივაწექით და მანქანაც დაიქოქა...

გაუხარდა და ახლა როგორ!

- წამოდით, სახინკლეში შევიდეთ, - გვეპატიჟებოდა გულიანად, მაგრამ ჩვენ ჩვენი საქმე გვქონდა და თავის გზას გავუყევით. მადლობებით გვაცილებდა, - იქნებ სახლში მაინც შემომიაროთ როდისმე...


                                            *    *      *

თვითმკვლელობის მცდელობა ქონდა გოდერძი ჩოხელსო, რომ თქვეს, ტანში გამცრა - რა გულგრილები ვართ, სადამდე შეგვიძლია მივიყვანოთ ადამიანი!

დიდხანს არ გამომდიოდა შეგნებიდან ეს ინციდენტი და სულ გოდერძი ჩოხელის სულიერ ნატურას დასჩერებოდა ჩემი თვალთახედვა. ბოლოს ასეთი დასკვნა გამოვიტანე ჩემთვის: მისი ეს უკიდურესი დეპრესია ძირითადად, ალბათ, საქართველოში დატრიალებულმა ბოლო ტრაგიკულმა ამბებმა და ურთულესმა საყოფა-ცხოვრებო გარემომ განაპირობა-მეთქი და დავწერე მეორე ლექსი, რომელიც კვლავ გოდერძის მიეძღვნა და რომელშიც დავსვი კითხვა - იყო ეს თვითმკვლელობის მცდელობა, თუ ჩვენ ვკლავდით მასო:


                  მკვლელობა

                              გოდერძი ჩოხელს

თვითმკვლელობები გახშორდა ჩვენში, მწერალთა შორის,
სიცოცხლის პინას არყოფნის მსუბუქი პინა წონის...
სინათლე ვეღარ ჩანათის სულში სიბნელის ტევრებს,
უჭირთ პოეტებს ცხოვრება, შიმშილით ღამის მთევრებს!
უიმედობა გარემოს ისე იპყრობს და გარსავს,
როგორც არაფერს არასდროს, ალბათ, არა-რა არსად.
პოეტის ნერვი სუსტია, სათუთია და ნაზი,
პოეტს სამშობლოს ტკივილი ზედ გულის ფსკერზე აზის.
განიცდის მისი არსება დაკარგულსა და გაძრცვილს,
წართმეულ თავისუფლებას - უმაღლეს ჯილდოს კაცის.
მამულ-წყალს გასაჩუქრებულს, თუ მიტაცებულ მიწებს,
ქვეყნის ყოველი უკუსვლა პოეტს დუელში იწვევს.
მათხოვრის ძონძში ასხმული გზებზე ბავშვები მწერალს
აღარ ანებებს სამზეო-წუთისოფლისთვის ცქერას.
აუტანელი გარემო, გაუსაძლისი ჟამი
შხამს და სამსალას თავაზობს თავის უძირო ჯამით.
და ვეღარ უძლებს მსუბუქი ნერვი საწუხარს ამდენს,
თავადაც უნდა შეძლებით ამირან-გმირს რომ გავდეს.
მაგრამ მარტივი გზით მიდის, უმოკლეს ბილიკს ირჩევს,
მიჰყვება კუპრის მდინარეს, უსვამს შავტარა ნიჩბებს.
თავს იკლავს, ჯოჯოხეთიდან კვლავ ჯოჯოხეთში მიდის,
არ უნდა, მაგრამ გაქცევის ნდომა ღრმაა და დიდი.
რადგან ამსოფლად ყველასთვის თითქოს ზედმეტი არის,
რადგან არავის ჭირდება მისი სიტყვა და ქნარი.
გონება ვეღარ ერევა, გონება ვეღარ განსჯის
ზაფრსა და უსაზღვროებას უკიდეგანო ტანჯვის.
და წყდება ძაფი სიცოცხლის თუმცა საკუთარ ხელით,
დიდ კითხვად შემობრუნდება: მაინც ვინ არის მკვლელი?..


                            *      *      *

გოდერძი ჩოხელის გარდაცვალების ამბავი საზღვარგარეთ მყოფს მომწვდა და მძიმედაც ჩამითუთქა სულ-გული.

მე მიყვარდა ეს ადამიანი, ეს პიროვნება, ეს მწერალი, ეს პოეტი, ეს რეჟისორი, რომელიც, დარწმუნებული ვარ, კიდევ რომ ეცოცხლა, უამრავ ღირებულს შემატებდა ჩვენს სულიერ საგანძურს, ჩვენს კულტურას.

ახლა, მცხეთაში რომ ვარ, შევივლი ხოლმე დედათა მონასტერში მის საფლავზე, დავანთებ ერთფეხ სანთელს და უფალს მისი კრავივით დიდებული და მართალი სულის ლხენას ვთხოვ!

მჯერა, რომ ღმერთს ესმის ჩემი ლოცვა და საიქიო ნეტარებას გვრის გოდერძი ჩოხელს - ამ ნაადრევად ჩაფერფლილ შემოქმედსა და მამულიშვილს!